ملل متحد گزارش داده است که مشارکت و شمولیت دانشجویان ذکور در دانشگاه‌های افغانستان در سال ۲۰۲۶ در مقایسه با سال ۲۰۱۹ حدود ۳۰ درصد کاهش یافته است. بر اساس این گزارش شمولیت و حضور زنان در دانشگاه های افغانستان در سال ۲۰۲۶ به صفر رسیده است.
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) و صندوق پولی ملل متحد برای کودکان (یونیسف) در گزارشی زیر نام "وضعیت آموزش افغانستان در سال ۲۰۲۶" گزارش داده است که در سال روان حدود ۲۰۸ هزار دانشجوی مرد در مراکز تحصیلات عالی ثبت‌نام کرده‌اند؛ در حالی که شمار آنان در سال ۲۰۱۹ حدود ۳۰۶ هزار نفر تخمین شده است.
مشکلات مالی خانواده ها، فقر، بیکاری، عدم اطیمنان از یک آیندۀ روشن و مطمین بعد از فراغت از دانشگاه‌ها، از عوامل اصلی کاهش شمولیت دانشجویان مرد به مراکز تحصیلات عالی افغانستان خوانده شده است.
محمد آصف ننگ که در پست های مختلف از جمله معینیت وزارت معارف و برای مدتی هم به عنوان سرپرست آن وزارت در نظام جمهوریت وظیفه اجرا کرده است، به دلایل مهم دیگری نیز اشاره میکند.
ننگ گفت: "از ظاهر برخورد دولتی این طور معلوم می شود که این یک برادر ناسکه است، یعنی تحصیلات عالی، معارف و تعلیمات معاصر هنوز ارزش خود را در سیستم فعلی پیدا نکرده است. زیاد مدرسه محوری است، زیاد دارالعلوم محوری است، به علوم دینی اهتمام زیاد است نسبت به تحصیلات عالی چون که این محسوس است اما دلایل ضمنی هم می تواند داشته باشد."
میاگل وثیق، کارشناس امور معارف، دلایل بسیار فردی را در این زمینه دخیل می‌داند. او گفت: "تحمیل سلیقه‌های خاص، مداخله در امور شخصی محصلین، طرز پوشش، نبود کادرهای علمی، استادانی که کادرهای علمی بودند و کمبود شان می تواند موضوع دیگری باشد، فقر اقتصادی، اکثر کسانی که محصل هتسند نفقه یک فامیل را هم به دوش دارند."
فرید (نام مستعار) دانشجو در کابل تایید میکند که مشکلات اقتصادی به خصوص برای جوانان در ولایات، یکی از دلایلی است که باعث ترک تحصیل و یا ثبت نام شان به دانشگاه ها می شود. او گفت: " بسیاری از شاگردان توانایی پرداخت هزینه های رفت و آمد و تحصیل را ندارند، دوم این که کمبود فرصت های کاری پس از فراغت از دانشگاه است و باعث می شود که شاگردان انگیزه خود را برای ادامه تحصیل از دست بدهد."
اما به باور آقای ننگ مشکلات اقتصادی یکی از دلایل ضمنی می تواند باشد که در کنار دیگر مشکلات اساسی که باعث بی میلی جوانان به تحصیل می شود، دست به دست هم داده، دسترسی به تحصیلات عالی برای جوانان را دشوار کرده است.
ننگ گفت: "آینده تحصیلات زیاد روشن نیست. به طور مثال یک جوان امید به آینده را بسیار کم می بیند، مثلاً می بیند که در سیستم، جای مناسب را پیدا کرده نمی تواند، از طریق رقابت و شایسته سالاری، از طریق تحصیل و تخصص."
گزارش ملل متحد همچنان از کاهش یک سوم استادان دانشگاه، کاهش شرکت کنندگان کانکور، دستور حذف حدود هفتصد کتاب و مواد آموزش دانشگاه ها و کاهش شدید آموزش های مبتنی بر جامعه خبر می دهد.
یونیسف و یونسکو هشدار داده‌اند که پیامدهای این محرومیت فراتر از کاهش شمار دانشجویان زن است؛ زیرا تحصیلات عالی زمینه کسب تخصص‌های مورد نیاز در بخش‌هایی چون صحت، آموزش و فعالیت‌های دانشگاهی را فراهم میکند.
یونسکو تخمین زده است که اگر تعلیق دسترسی زنان به تحصیلات عالی ادامه یابد، زیان اقتصادی آن برای افغانستان تا سال ۲۰۶۶ ممکن به حدود ۹.۶ میلیارد دالر برسد.