یونسکو: تهدیدها تغییر می‌کنند، اما معافیت از مجازات همچنان پابرجاست

هم‌زمان با فرارسیدن دوم نومبر، "روز جهانی پایان‌دادن به معافیت از جرایم علیه خبرنگاران" ، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) نسبت به افزایش خطرها علیه خبرنگاران و ادامهٔ معافیت عاملان قتل و خشونت علیه کارکنان رسانه‌ای در سراسر جهان هشدار داده است.

بر اساس آمار رصدخانهٔ یونسکو برای خبرنگاران کشته‌شده، از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۵ میلادی، بیش از ۱۶۰۰ خبرنگار در سراسر جهان جان باخته‌اند که از هر هفت مورد، نزدیک به شش مورد قتل آنان هنوز از نظر قضایی حل‌وفصل نشده است.

یونسکو می‌گوید معافیت از مجازات نه‌تنها زمینه‌ساز تکرار قتل و خشونت علیه خبرنگاران می‌شود، بلکه نشانه‌ای از تشدید درگیری‌ها، تضعیف حاکمیت قانون و فروپاشی نظام‌های عدلی و قضایی است.

در گزارش یونسکو آمده است که در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ میلادی، ۱۸۹ خبرنگار در حملات خشونت‌آمیز کشته شده‌اند که از میان آنان، ۵۰ خبرنگار در حملات طیاره‌های بی‌سرنشین جان باخته‌اند؛ موضوعی که نشان‌دهندهٔ ظهور تهدیدهای جدید علیه خبرنگاران با استفاده از تکنالوژی‌های نوین است.

این خطرها برای خبرنگاران زن با تهدیدهای دیگری، از جمله خشونت مبتنی بر جنسیت، آزار و اذیت آنلاین و حملات هدفمند، همراه بوده است.

یونسکو هشدار می‌دهد که پنهان‌ماندن چنین جنایاتی می‌تواند به پوشیده‌ماندن نقض جدی حقوق بشر، فساد و جرایم دیگر در جامعه نیز منجر شود.

شعار کارزار جهانی سال ۲۰۲۶ این مناسبت "تهدیدها تغییر می‌کنند، معافیت از مجازات همچنان پابرجاست " تعیین شده است. یونسکو با این شعار تاکید می‌کند که هرچند شیوه‌های حمله به خبرنگاران، به‌ویژه با استفاده از تکنالوژی‌های جدید و تسلیحات پیشرفته، تغییر کرده‌، اما عاملان این جنایات همچنان به‌ندرت در برابر قانون پاسخ‌گو قرار داده می‌شوند.

بر اساس تازه‌ترین گزارش یونسکو، میزان جهانی معافیت از مجازات در قضایای قتل خبرنگاران برای نخستین‌بار از زمان آغاز ثبت این آمار در سال ۲۰۱۲، یک درصد افزایش یافته و به ۸۶ درصد رسیده است. به این معنا که نزدیک به ۹ مورد از هر ۱۰ قتل خبرنگاران هنوز از نظر قضایی به نتیجه نرسیده است.

با این حال، در کشورهایی که با درگیری مسلحانه روبه‌رو نیستند، نشانه‌هایی از بهبود وضعیت دیده می‌شود. شمار خبرنگاران کشته‌شده در این کشورها به ۶۲ مورد کاهش یافته که پایین‌ترین رقم در ۱۸ سال گذشته است. همچنان میزان معافیت از مجازات در این کشورها از سال ۲۰۱۲ تاکنون ۱۷ درصد کاهش یافته و به ۷۷ درصد رسیده است.

مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۳ و در شصت‌وهشتمین نشست خود، با تصویب قطع‌نامه‌ای، دوم نومبر را به‌عنوان "روز جهانی پایان‌دادن به معافیت از جرایم علیه خبرنگاران" نام‌گذاری کرد. این تاریخ به یادبود از کشته‌شدن دو خبرنگار فرانسوی در کشور مالی در دوم نومبر ۲۰۱۳ انتخاب شد.

این مناسبت با هدف افزایش آگاهی دربارهٔ خشونت علیه خبرنگاران و ترغیب دولت‌ها به اتخاذ اقدامات مشخص برای مبارزه با فرهنگ معافیت از مجازات ایجاد شده است.

یونسکو از دولت‌ها، جامعهٔ مدنی، رسانه‌ها و همهٔ نهادها و افرادی که به حاکمیت قانون باور دارند، می‌خواهد در تلاش‌های جهانی برای پایان‌دادن به معافیت از مجازات و تامین امنیت خبرنگاران سهم بگیرند.