دیدار مقامات بلندپایهٔ هند و طالبان گام مهمی در بازسازی نفوذ دهلی جدید در افغانستان پنداشته میشود که به نظر تحلیلگران تعامل فزایندهٔ هند با طالبان ناشی از ملاحظات استراتیژیک هند در افغانستان بوده و احتمالاً در میان تنشهای فزاینده بین طالبان و پاکستان عمیقتر شود.
در دیدار وکرم میسری، معاون وزارت خارجهٔ هند با امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجۀ حکومت طالبان هفتهٔ گذشته در شهر دوبی، هند موافقت کرد که "در آیندۀ نزدیک" کار در پروژههای توسعهای در افغانستان را آغاز کرده و نیز در بخش امداد بشری، مهاجرین، تجارت به ویژه افزایش تجارت از طریق بندر چابهار ایران، توافق صورت گرفت.
وزارت خارجۀ افغانستان در بیانیهای هند را "شریک مهم منطقهای و اقتصادی" خواند و گفت که "میخواهیم روابط سیاسی و اقتصادی را با هند تقویت کنیم."
این مطلب مرتبط را نیز بخوانید مقامهای طالبان و هند بر گسترش روابط تاکید کردندپس از اگست ۲۰۲۱ که طالبان در افغانستان بار دیگر حاکم شدند، هند نیز همانند سایر کشورها سفارت خود را در کابل بست و در اواخر ۲۰۲۲ فعالیت این سفارت تا حدودی برای پیشبرد امور بشری از سر گرفته شد، اما تا اکنون صدور ویزه را به شهروندان افغان آغاز نکرده است.
در بیشتر از سه سال حاکمیت طالبان بر افغانستان این نخستین دیدار دو مقام طالبان و هند است که دربارۀ گسترش روابط سیاسی و تجاری میان دو طرف صحبت کردهاند و نشان دهنده تلاشهای هند برای ایجاد روابط عمیقتر با کابل تلقی میشود.
رویکرد "عملگرایانه"
مایکل کوگلمن، رییس انستیتیوت آسیای جنوبی در مرکز وودرو ولسن در واشنگتن دیسی، به صدای امریکا گفت: "رویکرد دهلی جدید یک رویکرد عملگرایانه است و بر این دیدگاه استوار است که منزوی کردن طالبان دستیابی به اهداف هند را در افغانستان سختتر میکند."
بازگشت طالبان به قدرت این ترس را در دهلی جدید ایجاد کرده بود که مبادا افغانستان به پناهگاه تندروان پاکستانی که در سه دههٔ گذشته شورشهای خشونتبار جداییطلبانه را در کشمیر هند راه اندازی کرده اند، تبدیل شود.
اما به باور تحلیلگران، رهبری طالبان با انجام ندادن کاری که خلاف منافع امنیتی هند باشد، اعتماد دهلی جدید را به دست آورده اند.
سوشانت سارین، از بنیاد تحقیقاتی ناظر گفت: "آنان تعهدات شان را برای اجازه ندادن به فعالیتهای تروریستی ضد هند در خاک خود با دقت رعایت کرده اند. بنابراین سطح تعامل (هند با طالبان) به طور پیوسته ارتقا یافته است...افغانستان به عنوان محراق بیثباتی در این منطقه دیده میشود و به سود منافع ملی هند است که در آنجا (افغانستان) حضور داشته باشد."
هند در سال ۲۰۲۲ با ارسال مواد غذایی و دارو به عنوان بخشی از کمکهای بشردوستانه به افغانستان تعامل خود را با حکومت طالبان از سر گرفت و در همان سال فعالیت سفارت هند تا حدودی برای پیشبرد امور بشری از سر گرفته شد.
تعامل بین دو کشور احتمالاً در میان تنشها بین کابل و اسلام آباد عمیقتر خواهد شد. پاکستان حکومت طالبان را به حمایت از تحریک طالبان پاکستان متهم میکند و ادعا میکند که این تندروان حملات فرامرزی را علیه غیرنظامیان و نیروهای امنیتی پاکستان انجام میدهند؛ ادعایی که حکومت طالبان آن را پیوسته رد کرده است.
کوگلمن گفت: "با در نظر داشت روابط درهم و برهم پاکستان با طالبان، دسترسی هند به طالبان یقیناً آسانتر است."
او افزود: "با توجه به واقعیت دشمنی هند و پاکستان، دهلی جدید احتمالاً فرصتی را میبیند تا از تنشهای پاکستان با طالبان بهره برداری کند و روابط نزدیک تر با طالبان را دنبال کند، تا در یک رقابت دیرینه بین هند و پاکستان برای نفوذ در افغانستان، دست بالا داشته باشد."
در جریان دیدار هفته گذشته بین مسری و متقی، هند بر "آمادگی خود برای پاسخ به نیازهای عاجل انکشافی مردم افغانستان" تاکید کرد.
تداوم پروژههای انکشافی هند
پیش از تسلط طالبان در سال ۲۰۲۱، هند بزرگترین فراهم کنندهٔ کمکهای انکشافی منطقهای به کابل بود و حدود سه میلیارد دالر را در پروژه هایی که شامل اعمار مکاتب، جادهها، بندها و شفاخانهها بود سرمایه گذاری کرده بود. بسیاری از آن پروژه ها بعد از تسلط طالبان متوقف شده اند. تحلیلگران میگویند که بعضی از پرژهها میتوانند دوباره آغاز شوند.
چینتامانی ماهاپترا، بنیانگذار انستیتوت کارلینگا برای مطالعات هند و اقیانوس آرام در دهلی جدید گفت: "هدف هند محافظت از کارهای خوبی است که هند در طول دههها (در افغانستان) انجام داده است و فعالیتهای توسعهای خود را تجدید کند."
او گفت: "افغانستان برای ما یک کشور بسیار مهم است، بنابراین هند علاقهمند است تا به جای منزوی کردن طالبان با آنان تعامل کند، مهم نیست که چه کسی در کرسی قدرت قرار دارد. و برای به دست آوردن ثبات، نیاز به یک توسعۀ اقتصادی وجود دارد."
در ملاقات هفتهٔ گذشته هر دو طرف همچنان موافقت کردند تا داد و ستد تجاری از طریق بندر چابهار میان دو کشور افزایش یابد. این بندر که هند در توسعه آن کمک کرده است، برای هر دو طرف حیاتی پنداشته میشود.
هند میخواهد اتصال را از طریق افغانستان و ایران به آسیای میانه تقویت کند که به دلیل امتناع پاکستان از حقوق ترانزیتی نمیتواند مستقیماً از طریق زمین به آن دسترسی داشته باشد. برای افغانستان محاط به خشکه که باید به شدت به راه های زمینی و بنادر دریایی پاکستان برای انجام تجارت متکی باشد، بندر چابهار یک مسیر بدیل را فراهم میسازد.
حکومت طالبان همچنان از دهلی جدید خواسته است تا به تاجران، بیماران و دانشجویان افغان ویزه صادر کند. هند روند صدور ویزه به شهروندان افغان را پس از به قدرت رسیدن دوبارهٔ طالبان به دلایل نگرانیهای امنیتی متوقف کرد. اما سوشانت سارین میگوید که هند ممکن رویکرد جدیدی را نسبت به بازدیدگنندگان احتمالی از افغانستان روی دست گیرد.
سارین گفت: "هند آماده نیست تا دروازههای خود را برای افغانهایی که به هند میآیند باز کند. دهلی جدید محتاط خواهد ماند، اما به عمیق کردن تعامل ادامه خواهد داد. زیرا در حالیکه هند در مورد بعضی از ابعاد سیاستهای طالبان در قبال زنان و ایدیولوژی آنان ملاحظات دارد، واقعیتگرایی، سیاست هند را هدایت می کند. هند نمیتواند وانمود کند که افغانستان دیگر وجود ندارد. ما عملاً همسایه آنها هستیم."
تصمیم هند برای ایجاد روابط با طالبان در حالیکه کشورهایی مانند روسیه و چین در حال تقویت روابط با کابل هستند، احتمالاً از طرف کشورهایی مانند ایالات متحده حمایت خواهد شد.
کوگلمن گفت: "همانطور که ایالات متحده در مورد چگونگی نزدیک شدن به طالبان در مورد موضوعات حساس، از امریکاییهای اسیر در افغانستان گرفته تا نگرانی در مورد تروریزم دولت اسلامی، ژرف اندیشی میکند، احتمالاً این را سودمند میداند که یک شریک کلیدی ایالات متحده تصمیم گرفته است که راه تعامل با طالبان را در پیش گیرد."