کمیشنری عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در گزارش سالانهٔ خود گفته است که حدود ۲.۹ میلیون مهاجر افغان در سال ۲۰۲۵ به افغانستان برگشته که در مقایسه با سال قبل آن پنج برابر افزایش را نشان میدهد.
به گفتهٔ این سازمان تغییرات در سیاستهای کشورهای میزبان و سیاستهای محدودکننده آنان در قبال افغانها، سبب برگشت بزرگترین موج پناهندگان افغان در سال ۲۰۲۵ شد که اکثر این بازگشتها ماهیت اجباری داشتند.
کمیشنری عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در گزارش خود گفته است که گستردگی این بازگشتها بهطور چشمگیری شمار پناهندگان افغان را در سطح جهان کاهش داده است. تعداد مهاجران افغان که در پایان سال ۲۰۲۴ به ۵.۸ میلیون نفر میرسید، در پایان سال ۲۰۲۵ به ۳.۷ میلیون نفر کاهش یافت.
برهم صالح، کمیشنر عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان گفت: "در پایان سال ۲۰۲۵، شمار پناهندگان در سراسر جهان به ۴۱.۶ میلیون نفر رسید. این تعداد در مقایسه با سال گذشته ۱.۲ میلیون نفر کمتر است و این کاهش اندک، خبر امیدوارکنندهای میباشد. "
براساس این گزارش در طول سال ۲۰۲۵ بیش از ۱.۹ میلیون مهاجر افغان از ایران، حدود یک میلیون از پاکستان، دو هزار از تاجیکستان و شماری هم از ترکیه برگشته اند.
ارزیابیهای کمیشنری عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان نشان میدهد که بسیاری از افرادی که در سال ۲۰۲۵ برگشته اند با چالشهای جدی به ویژه نیازهای فوری به غذا، سرپناه، احیای مالکیت داراییها و دسترسی به خدمات اساسی از جمله خدمات صحی و آموزشی مواجه اند.
بر اساس گزارش ملل متحد، دسترسی کودکان بازگشته، به ویژه دختران به آموزش، در مقایسه با کودکانی که در افغانستان زندگی میکردند، محدودتر بوده و تنها حدود دو سوم پسران و کمتر از نیمی از دختران بازگشت کننده در مقایسه با سایر افغانها به آموزش دسترسی داشته اند. این سازمان از کشورها خواسته تا اخراج اجباری پناهندگان را متوقف کند.
صالح گفت: " کمیشنری عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان از دولتها میخواهد که بار دیگر بر شماری از اولویتهای اساسی تاکید کنند. اصل عدم بازگرداندن اجباری که بازگرداندن یک فرد به کشوری را که در آن با خطر واقعی آزار و اذیت یا آسیب جدی روبهرو است، ممنوع میسازد. این اصل قابل مذاکره و چشمپوشی نیست. "
او افزود: " در زمانی که فشارهای سیاسی برای محدود ساختن حق پناهندگی در بسیاری از کشورها در حال افزایش است، ما از همه دولتها میخواهیم که بدون هیچ استثنایی به این اصل پایبند باشند و آن را رعایت کنند. "
کمیشنری عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان میافزاید که در سال ۲۰۲۶، بازگشت افغانها، از جمله در نتیجه اخراج اجباری، ادامه یافته است. تا اواسط ماه می ۲۰۲۶، شمار تخمینی بازگشتکنندگان به ۶۷۸٬۵۰۰ نفر رسیده است.