سازمان جهانی صحت (WHO) در تازهترین «درخواست اضطراری صحی ۲۰۲۶» هشدار داده است که افغانستان همچنان با یکی از پیچیدهترین بحرانهای بشردوستانه جهان روبهرو است؛ بحرانی که دههها جنگ، مشکلات اقتصادی، حوادث طبیعی، بازگشت گسترده مهاجران و کمبود منابع مالی، نظام صحی این کشور را با فشارهای بیسابقه مواجه کرده است.
این گزارش نشان میدهد که نظام صحی افغانستان هنوز فعال است و تلاش میکند خدمات اساسی را به میلیونها نفر ارایه کند، اما به دلیل کاهش کمکهای بینالمللی و افزایش نیازها، این نظام به شدت شکننده شده است.
سازمان جهانی صحت میگوید کاهش بودجه در سال ۲۰۲۵ سبب بسته شدن ۴۲۲ مرکز صحی در افغانستان شده است؛ اقدامی که دسترسی شمار زیادی از مردم، بهویژه در مناطق دورافتاده، به خدمات درمانی را دشوارتر کرده است.
بسته شدن یک مرکز صحی برای بسیاری از خانوادهها تنها توقف یک برنامه درمانی نیست؛ بلکه به معنای طی کردن فاصلههای طولانیتر برای رسیدن به داکتر، تأخیر در دریافت خدمات و افزایش خطر برای بیماران است.
فشار بحرانهای همزمان بر خدمات صحی
گزارش سازمان جهانی صحت میگوید افغانستان با چندین بحران همزمان مواجه است. بازگشت گسترده مهاجران از ایران و پاکستان، زمینلرزهها، افزایش سوءتغذیه در میان کودکان زیر پنج سال و مادران شیرده، و شیوع بیماریهای واگیردار، فشار بیشتری بر مراکز صحی وارد کرده است.
به باور کارشناسان، این وضعیت نشان میدهد که چالش صحی افغانستان تنها کمبود داکتر، دارو یا تجهیزات نیست؛ بلکه نتیجه مجموعهای از بحرانهای اقتصادی، اجتماعی و بشری است که توانایی مردم برای دسترسی به خدمات درمانی را کاهش داده است.
نگرانی درباره نقش کارکنان زن در بخش صحت
یکی از بخشهای نگرانکننده این گزارش، تأثیر محدودیتها بر کارکنان زن و دسترسی زنان و دختران به خدمات صحی است.
سازمان جهانی صحت تأکید کرده است که حضور کارکنان زن در نظام صحی افغانستان نقش اساسی دارد، بهخصوص در مناطقی که بسیاری از زنان برای دریافت خدمات درمانی به داکتران و کارمندان صحی زن نیاز دارند.
کاهش ظرفیت کارکنان زن میتواند سبب تأخیر در دریافت مراقبتهای ضروری، افزایش خطر برای سلامت مادران و کاهش دسترسی به خدمات پیشگیری و درمانی شود.
ادامه نگرانیها درباره پولیو
در کنار مشکلات دسترسی به خدمات صحی، ادامه انتقال ویروس پولیو نیز از نگرانیهای مهم سازمان جهانی صحت است.
افغانستان همچنان یکی از معدود کشورهای جهان است که بیماری فلج اطفال در آن ریشهکن نشده است. این سازمان میگوید جابهجایی جمعیت، کمبود منابع و چالشهای مرتبط با برنامههای واکسیناسیون، مبارزه با این بیماری را دشوارتر کرده است.
نیاز به حمایت پایدار
سازمان جهانی صحت در این گزارش تأکید میکند که حفظ خدمات صحی در افغانستان نیازمند حمایت پایدار و قابل پیشبینی است؛ نه تنها کمکهای کوتاهمدت اضطراری.
این گزارش هشدار میدهد که بدون سرمایهگذاری دوامدار در نظام صحی و تضمین دسترسی برابر مردم به خدمات درمانی، بحران بشری در افغانستان همچنان ادامه خواهد یافت.
با وجود چالشهای گسترده، سازمان جهانی صحت میگوید تلاشها برای ارایه خدمات درمانی، واکسیناسیون و مقابله با شیوع بیماریها ادامه دارد؛ اما نیازهای موجود همچنان بیشتر از ظرفیتهای فعلی نظام صحی افغانستان است.