سازمان ملل متحد میگوید که افغانستان در سالهای پسین شاهد افزایش شدید بازگشت مهاجران بوده و تنها در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲.۸ میلیون نفر از ایران و پاکستان به این کشور بازگشتهاند که تاثیری منفی بر رشد اقتصادی افغانستان داشته است.
براساس دادههای ملل متحد از سپتمبر سال ۲۰۲۳ بیش از سه میلیون مهاجر به افغانستان برگشته اند که سبب ۱۰ در صدی افزایش نفوس و فشار بر زیرساختهای از پیش محدود و خدمات عمومی شکننده، شده است.
اقتصاد افغانستان باوجود بهبودی نسبی همچنان در وضعیت رشد پایین و آسیبپذیری بالا، قرار دارد. تولید ناخالص داخلی سرانه به دلیل رشد سریع جمعیت، ورود مداوم بازگشتکنندگان، شوکهای مکرر اقلیمی و اختلالات تجارتی منطقهای کاهش یافته است.
استفنی لوز، مدیر مسوول برنامۀ اسکان بشری سازمان ملل متحد (هبیتات) میگوید که ملل متحد تخمین زده که حدود ۲.۸ میلیون مهاجر در سال ۲۰۲۵ به افغانستان برگشته و این رقم در سال ۲۰۲۶ در حال افزایش خواهد بود. به گفتهٔ لوز حدود دو میلیون مهاجر دیگر در سال ۲۰۲۶ به افغانستان برگشته و یا به برگشت مجبور خواهند شد.
به گفتهٔ ملل متحد بازگشت کنندگان اغلب کسانی اند که با هر آنچه میتوانند حمل کنند، بازمیگردند و بسیاری از آنان در وضعیت آسیبپذیر قرار دارند و بیش از همه به خدمات و سرپناه نیاز دارند که سبب فشار حداکثری بالای اقتصاد کشور شده است.
در بسیاری از شهرهای افغانستان، از جمله کابل و شهرهای ثانوی که در سالهای اخیر بهطور گسترده گسترش یافتهاند، تخمین زده میشود که تا ۷۰ درصد مکانها بدون پلان شهری تعمیر شده اند.
لوز گفت: " ۷۰ در صد این مناطق شهری در واقع برنامهریزینشده اند یعنی غیر رسمی اند و خدماترسانی ناکافی دارند. این یعنی مردم به مسکن مناسب دسترسی ندارند. دسترسی به خدمات اساسی در زمینه آب و فاضلاب بسیار محدود است. و همچنین، میدانید، حتی از نظر امکانات آموزشی و صحی، شرایط زندگی مردم کاملاً نامناسب است."
براساس گزارش ملل متحد اقتصاد افغانستان ثبات شکنندهای در نرخهای ارز و ذخایر کالاها نشان میدهد، اما با فشارهای فزاینده ناشی از اختلالات تجارتی، رویدادهای اقلیمی، تورم و کاهش توانایی خرید خانوادهها روبهرو است.
مدیر مسول برنامۀ اسکان بشری سازمان ملل متحد در مورد تاثیرات بازگشت جمعی مهاجرین بر زنان به ویژه در چارچوب حکومت طالبان و محدودیتهای اعمال شده بر حقوق زنان گفت.
او گفت: "به تازگی بخش زنان سازمان ملل متحد یک گزارش مشترک را منتشر کرد. این گزارش بهوضوح نشان میدهد که این محدودیتها تأثیر زیادی بر جمعیت دارند. میدانید، هبیتات آن گزارش را با انتشار مطالعهای به نام «ده شکاف جنسیتی در مناطق شهری افغانستان تکمیل کرد که بر اساس تحقیقات خودمان تهیه شده و بهطور ویژه بررسی میکند که چگونه شرایط زندگی در مناطق شهری و اطراف آن بر زنان و دختران تاثیر میگذارد."
مدیر مسول هبیتات همچنان از افزایش بیجاشدگان داخلی ابراز نگرانی کرده و گفت که سازمان بینالمللی مهاجرت به تازگی گزارشی منتشر کرده است که براساس آن بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، بیش از سه میلیون نفر به عنوان بیجا شدگان داخلی ثبت شدهاند.
به گفتهٔ ملل متحد پس از به قدرت رسیدن طالبان در سال ۲۰۲۱، دلیل اصلی بیجاشدن داخلی دیگر درگیری ها نبوده بلکه در واقع تغییرات اقلیمی سبب آن شده است، زیرا افغانستان در میان ده کشور بیشتر آسیبدیده از تغییرات اقلیمی قرار دارد.
طالبان به ویژه در خصوص این گزارش چیزی نگفته اند اما همواره مخالفت خود را در قبال اخراج اجباری مهاجرین افغان از کشورهای همسایه ابراز داشته اند.