نشست سران ناتو؛ موضوعات عمده، مباحث داغ و انتظارات

رهبران کشورهای عضو سازمان پیمان اتلانتیک شمالی (ناتو) در حالی در شهر انقره، پایتخت ترکیه، گردهم آمده اند که شماری از مسایل از جمله مصارف دفاعی ناتو، جنگ ایران و اوکراین و صنایع دفاعی بر فضای این نشست چیره شده است.

این نشست با شرکت دونالد ترمپ، رییس جمهور ایالات متحده، امسال به نقطۀ عطف در تاریخ نشست سران این پیمان مبدل شده است.

رییس جمهور ترمپ بار بار، هم به خاطر هزینه‌های نابسندۀ دفاعی سایر کشورهای ناتو و هم به خاطر امتناع این پیمان از دخیل شدن در جنگ ایالات متحده علیه ایران انتقادهای تندی کرده و به گونۀ مشخص از بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا و اسپانیا نام برده است.

رییس جمهور ترمپ پس از آغاز عملیات نظامی مشترک ایالات متحده و اسراییل علیه ایران، عدم مشارکت ناتو را در این جنگ "احمقانه" و "بزدلانه" خواند و حتا از ناتو به عنوان "ببر کاغذی" یاد کرد.

رییس جمهور ترمپ پیش از این در مورد ناتو گفته بود: "آشکارا می‌گویم که ما از ناتو خیلی ناامید استیم، چون ناتو به گونۀ مطلق هیچ کاری نکرده است... ۲۵ سال پیش گفتم که ناتو یک ببر کاغذی است، اما مهم‌تر از آن، ما به نجات آنان خواهیم شتافت، اما آنان هرگز به نجات ما نخواهند آمد."

نارضایتی رییس جمهور ترمپ از پیمان ناتو در حدی است که وی پس از ورود به انقره به هدف شرکت در نشست رهبران ناتو گفت که فقط به خاطر شخص رجب طیب اردوغان و دعوت وی در نشست کنونی سران این پیمان شرکت کرده است.

در پاسخ، رهبران اروپایی کوشیده اند تا رییس جمهور ترمپ را متقاعد کنند که بر اساس تعهد شان در نشست سال گذشتۀ رهبران این پیمان در شهر هاگ هالند، تا سال ۲۰۳۵ پنج درصد عواید ناخالص ملی شان را صرف هزینه‌های دفاعی کنند.

مقام‌های ناتو گفته اند که در سال روان میلادی اتحادیۀ اروپا و کانادا، در مجموع ۱۳۹ میلیارد دالر را به هزینه های دفاعی شان اختصاص داده اند و مصارف دفاعی این پیمان را ۲۰ درصد دیگر افزایش داده اند.

با وصف شگاف موجود بین ایالات متحده و ناتو، اندرو گری، ویراستار امور اروپا در خبرگزاری رویترز به این باور است که منشی عمومی ناتو می‌تواند این فاصله را از میان بردارد.

اندرو گری، ویراستار امور اروپا در رویترز گفت: "در واقع این وظیفۀ مارک روته، منشی عمومی ناتو است تا این نشست را به یک نتیجۀ موفقیت‌آمیز هدایت کند. او به داشتن رابطۀ بسیار خوب با دونالد ترمپ مشهور است، پس اینجاست که این [رابطه] واقعاً به آزمایش گذاشته می‌شود."

کمک به اوکراین از مسایل دیگر مورد بحث، به ویژه برای اعضای اروپایی ناتو در نشست کنونی سران این پیمان بود. انتظار می‌رود که کشورهای اروپایی به حمایت از اوکراین و فراهم آوری مساعدت به آن کشور تعهد کنند که سقف کمک این پیمان را به کیف به ۷۰میلیارد یورو در سال ۲۰۲۷ برسانند.

اوکراین برای دفع حملات میزایلی و طیاره های بی‌سرنشین روسیه خواستار تقویت سیستم دافع هوایی آن کشور، به ویژه دسترسی به سیستم پیشرفتۀ دافع هوای پتریوت امریکایی است.

مارک روته، منشی عمومی ناتو، در روز نخست نشست کنونی ناتو گفت: "باورمندم که ایالات متحده از رهگذر فراهم آوری میزایل‌های پک۳ و پک۲ پاتریوت به اوکراین، هرچه را بتواند انجام خواهد داد. بر اساس همه شواهدی که دارم، واقعاً بر این امر باورمندم. هرآنچه را بتوانند فراهم کنند، انجام خواهند داد."

با اینحال، رهبران اروپایی نگران اند که جنگ ایران و دلخوری رییس جمهور ترمپ به خاطر عدم مشارکت کشورهای اروپایی در جنگ ایران، بر فضای نشست کنونی سایه افگنده است.

ولادمیر زیلینسکی، رییس جمهور اوکراین، در پایان روز نخست نشست ناتو، ابراز نومیدی کرد که ایران بیشتر از دیگر موضوعات در محراق توجه نشست کنونی ناتو است.

زیلینسکی گفت: "شوربختانه، ما در کانون توجه نیستیم. و به نظر من، ایران مساله شماره یک برای ایالات متحدۀ امریکا است و سپس مسالۀ اوکراین. متاسفانه، ما در صف این جنگ‌ها قرار داریم. واقعاً باورمندم که ایالات متحده قوی‌ترین بازیگری است که می‌تواند پوتین را برای پایان دادن به جنگ زیر فشار بگیرد."

در حال حاضر، متحدان اروپایی و کانادا اکثر نیازمندی‌های اوکراین را مرفوع کرده و حدود ۹۰درصد هزینه‌های لازم برای سیستم دافع هوای آن کشور را فراهم می کنند.

سران ناتو همچنان در مورد حضور نظامیان امریکایی در اروپا بحث کردند، زیرا ایالات متحده در پی امتناع کشورهای اروپایی ناتو از دخالت در جنگ ایران، اعلام کرد که حضور نظامی خود را در اروپا کاهش می‌دهد.

از سوی دیگر، ترکیه میزبان نشست کنونی رهبران ناتو، ترکیه تلاش کرده است تا قابلیت‌های رو به رشد صنعت دفاعی خود را برجسته کند و درخواست دیرینه خود از اعضای ناتو برای لغو تمام محدودیت‌های تجارت دفاعی در این پیمان تکرار کند.